Kanun Arapça mı?
Bazen gündelik hayatta öyle sorular gelir ki, “Ya bu soru neden aklıma geldi?” dersiniz. İşte o anlardan biriydi. Geçen gün, arkadaşlarla bir kafede otururken birden biri “Kanun Arapça mı?” diye sordu. Anlamadım, bir anda böyle bir soru sorması niye? Bu, klasik bir “kafada yer eden” soru haline geldi. Gözlerim devrilerek, her şeyin fazlasıyla ciddiye alındığı bir dünyada, “Evet, kanun Arapça mı?” sorusunun cevabını bulmam gerektiğini düşündüm.
Ama bu o kadar basit bir soru değildi. Kanun Arapça mı? Neden Arapça olsun? Bu sorunun ardında yatan derin anlamları anlamaya çalışırken, kafamda bir anda “acaba hayatımı niye bu kadar ciddiye alıyorum?” sorusu belirdi.
Kanun Arapça mı? – Bu Soruyu Kim Sordu?
Böyle bir soru kafamda belirdiğinde, genellikle kafamda bir şeyler uçuşur. Arkadaşlarımı hatırladım, o anki sohbeti, kahve makinesini, ne bileyim işte, her şey birden hızlanır. Ama başa dönelim. O soruyu soran arkadaşım, benden birkaç yaş büyük. “Kanun Arapça mı?” sorusu geldiğinde şöyle düşündüm: “Bu arkadaşın kanunla ne ilgisi olabilir ki?”
Aslında mantıklı bir noktada ilerliyoruz, çünkü “kanun” kelimesinin kökeni Arapça mı? Yani, gerçekten Arapça ile mi bağlantılı? Zaten, her Arapça kelime ya da kavram, bizim dilimize ne kadar yerleşmişse, bu soru da kafamı karıştırıyor. Zihnimde dönüp dolaşan tek şey: “Gerçekten kanun Arapça mı?’’
Kanun ve Arapça – Nereden Geldi Bu İsim?
İçimden bir ses, “Dur bir dakika, bunu araştırabilirsin, belki başka bir açıdan bakmak daha ilginç olur” diyor. Biliyorsunuz, benim gibi arkadaşlar arasında şaka yapmak, biraz araba yolculuğu gibi… Yavaş yavaş ilerlersiniz ama sonunda bir yerlerde duraklarsınız. Çünkü hayat her zaman “gülümsesen de, yaşadıklarını düşünsen de” ilerliyor.
Peki, “Kanun Arapça mı?” sorusunun arka planında ne var? Bir zamanlar, bu tür tartışmaların sonu ne olurdu?
Kanun kelimesi aslında Arapçadan türetilmiş. “Kânûn” (قانون) kelimesi Arapçadan Türkçeye geçmiş. Arapçadaki kökeni ise bir düzen ya da kural anlamına gelir. Hani, yazılı olmayan kurallar vardır ya, yaşamak için uyman gereken şeyler. Aslında kanun, bir toplumun hayatını şekillendiren ve onları düzenleyen kurallar bütünüdür.
Bu kelime, Arapça kökenli olabilir, ancak zamanla dünyanın dört bir yanında kullanıldığı gibi, Türkçeye de girmiş ve dilimizdeki kendi anlamını kazanmış bir kavram olmuştur. Hani, o kural, “hukuk” falan değil de, biraz da gelenekselce düşünürsek, evdeki tartışmaların kaynağı olabiliyor. “Bu evin kanunları böyle!”
Böyle bir anda kendimi içimden “Evet, kanun Arapça mı?” diye sorarken buldum. Ama içimden de bir ses, “Bence sen de fazla büyütüyorsun, canım” diye fısıldıyordu.
Kanun Nedir? Gelin, Daha Derine İnelim
İşte tam o anda düşündüm, “Kanun, aslında bir şeyin yasalarla düzenlenmesi demek, peki ya bugünkü yasalar?”
Biliyorum, biraz fazla derine inmeye başladım. Yine de kanun kelimesinin kökenini biraz daha açayım: “Kanun, kural demekse, bu kuralların yazılı olması gerekir. Hani, o ‘dönem-i kural’ yazılı kanunları vardır ya, onları hiç unutmamalıyız…”
Neyse, hukukçular, kanunların yapısının ciddi şekilde düzenlenmiş olduğunu ve zamanla insanlar tarafından kabul edildiğini söylüyor. Tabii bizler için, günlük hayatta kanunlar da bazen “yazılı olmayan” kurallarla karışabiliyor.
Bir yanda canı sıkılan biri, diyor ki “Kanun Arapça mı?” ama gerçekten bu soruyu soran kişi, ‘’yazılı kurallardan’’ çok, sokaktaki adaletin yönünü anlamaya çalışan biri aslında.
Kanun Arapça mı? – Kapanışta Kafamız Karıştı
Kendi içimde şu soruya karar verdim: Kanun Arapça mı? Bu soruyu gerçekten sormak önemli mi? Eğer evet, ki bence evet, o zaman neden kanunları sadece bir dilde mi sınırlıyoruz? Benim de bir anlamda söylediğim şey, “Ya aslında dilini bilmiyorum ama kuralları öğretiyor”.
Şaka bir yana, kanun kelimesi Arapçadan türemiş olsa da, bu kadar fazla uygulamada kullanılan ve dünyanın farklı yerlerinde hüküm süren bir kavram haline gelmişken, bu soruyu bence biraz daha felsefi ele almak lazım.
Bir yerlerde “Arapça mı, Türkçe mi, ya da başka dil mi?” sorusu var ama bizim için, “Kanun” aslında hayatı yaşarken, gizli bir anlaşma gibi… Özünde adalet ve düzen temalı, her kültürde ve dilde zihniyet olarak kendini şekillendiriyor.
O yüzden, kanun Arapça mı sorusunun cevabı evet, Arapçadır ama asıl sorun bu kelimenin hayatımıza nasıl girdiği değil, nasıl anlam kazandığıdır.